ရက် ၁၀၀ စိန်ခေါ်မှု နောက်ကွယ်မှ တံလျှပ်များ
စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမှုစီးပွား၊ လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများအပေါ် ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက်အခြေပြု ဆန်းစစ်သုံးသပ်ချက်
Visual generated by AI for illustrative purposes.
အနှစ်ချုပ်
၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဟန်ပြရွေးကောက်ပွဲများအပြီးတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မိမိကိုယ်ကို သမတအဖြစ် ခန့်အပ်၍ အာဏာကို စုစည်းခဲ့သည်။ အာဏာအကူးအပြောင်းနှင့်အတူ ထိရောက်သော အုပ်ချုပ်ရေး၊ နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး ပြန်လည်ဦးမော့လာရေးတို့ကို သက်သေပြရန်အတွက် ရက် ၁၀၀ စိန်ခေါ်မှု ကာလတခုကို လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် အဆိုပါ ရက် ၁၀၀ သတ်မှတ်ချက် ကုန်ဆုံးသွားချိန်တွင် လုံခြုံရေး၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၊ မက်ခရိုစီးပွားရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး အညွှန်းကိန်းများ၌ တိုင်းတာနိုင်သော တိုးတက်မှု တစုံတရာမျှ မရှိဘဲ တိုင်းပြည်၏ စနစ်တခုလုံး ဆက်လက် ယိုယွင်းနေကြောင်းကိုသာ အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။
ဤသုတေသနစာတမ်းသည် ကုလသမဂ္ဂ၊ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED)၊ UNODC၊ World Justice Project (WJP)၊ Transparency International နှင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အပါအဝင် နိုင်ငံတကာ စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့အစည်းများ၏ အတည်ပြုထားသော ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဋိပက္ခပြင်းထန်မှု၊ တရားမဝင် စီးပွားရေးကျယ်ပြန့်လာမှု၊ အဖွဲ့အစည်းများ ပျက်စီးမှု၊ မက်ခရိုစီးပွားရေး ဆုတ်ယုတ်မှု၊ ကျန်းမာရေးစနစ် ပြိုလဲမှုနှင့် လူသားအရင်းအမြစ်များ စနစ်တကျ ပြုန်းတီးသွားမှုတို့ကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ သုံးသပ်တင်ပြထားပါသည်။
စာဖတ်ရန် ကြာချိန် - 9 မိနစ်ခန့်
၁။ နိဒါန်း - နိုင်ငံရေး အာဏာဆုပ်ကိုင်မှုနှင့် ၁၀၀ ရက် စိန်ခေါ်မှု၏ ကျရှုံးမှု
၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ လုပ်ငန်းစဉ်များ ပြီးဆုံးသွားခြင်းသည် စစ်အုပ်စု၏ နိုင်ငံရေးအသွင်အပြင်ကို ပြောင်းလဲလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က သမတရာထူးကို ရယူလိုက်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲလွန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ကို တရားဝင်မှုရှိစေရန် အတွက် အုပ်ချုပ်ရေး ထိရောက်မှု၊ တည်ငြိမ်မှုနှင့် စီးပွားရေးကို ပြန်လည်ကုစားနိုင်စွမ်းရှိကြောင်း သက်သေပြရန် ရက် ၁၀၀ ကာလ သတ်မှတ်ချက်တခုကို ကြေညာခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုရက် ၁၀၀ သတ်မှတ်ချက် ကုန်ဆုံးသွားခဲ့သော်လည်း မည်သည့် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှုကိုမျှ မဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်ခဲ့ပါ။ ယင်းအစား ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြင့် စတင်ခဲ့သော တိုင်းပြည်၏ ဘက်ပေါင်းစုံ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများသည် ယခုအခါ ပိုမို ဆိုးရွားလာသည်ကိုသာ တွေ့ရသည်။ (စစ်အာဏာမသိမ်းမီ ၂၀၁၆ မှ ၂၀၂၀ ကာလများက စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် (GDP) တိုးတက်မှုနှုန်း တနှစ်လျှင် ၆% မှ ၇% ထိရှိခဲ့ပြီး၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှာလည်း ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၄၂% ရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၌ ၂၅% ထိ ထက်ဝက်ခန့် လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်)။
မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးသံတမန် Julie Bishop က ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် အလေးပေးပြောကြားခဲ့သကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံသည် "မကောင်းသည့်နေရာများ၌သာ စံချိန်များ အစဉ်တစိုက် တင်နေသည့် တိုင်းပြည်" ဖြစ်နေလေသည်။ ရွေးကောက်ပွဲလွန် လက်ရှိ အခြေအနေများက ခေါင်းစဉ်ပြောင်းလဲလိုက်ရုံ၊ ရက် ၁၀၀ သတ်မှတ်ချက်များ ပေးလိုက်ရုံမျှဖြင့် ပြိုလဲကျနေသော နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည် တည့်မတ်ခြင်း မပြုနိုင်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။
| မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် နိုင်ငံရေး လမ်းကြောင်း | |
|---|---|
| ၂၀၀၅–၂၀၁၇ | ဆင်းရဲမွဲတေမှု မြန်မြန်ဆန်ဆန် လျှော့ချနိုင်ခဲ့ (၄၂% ──► ၂၅%) |
| ၂၀၁၆–၂၀၂၀ | ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းမှုနှင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု မြင့်မားခဲ့ (ပကတိ ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ~၆-၇%) | ၂၀၂၁–၂၀၂၅ | စစ်အာဏာသိမ်းမှု ──► ပြည်တွင်းစစ်၊ စီးပွားရေး ထက်ဝက်ခန့်ကျဆင်းနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ |
| ၂၀၂၅–၂၀၂၆ | ရွေးကောက်ပွဲ ──► မင်းအောင်လှိုင် မိမိကိုယ်ကို သမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ် | လက်ရှိကာလ | ၁၀၀ ရက် အုပ်ချုပ်ရေး သတ်မှတ်ချက် ကုန်ဆုံး ──► တိုးတက်မှု လုံးဝမရှိ၊ ဆက်လက် ပျက်စီးနေဆဲ |
၂။ ပဋိပက္ခ အခြေအနေများနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ဆိုင်ရာ ကိန်းဂဏန်းများ
နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် အရပ်သားများအပေါ် ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှုများမှာ လျှော့ပါးသွားခြင်း မရှိပါ။
ပဋိပက္ခ ပြင်းထန်မှုနှင့် သေဆုံးမှုများ
ACLED ၏ ပဋိပက္ခအဆင့် သတ်မှတ်ချက် - Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED) ၏ အချက်အလက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် အသည်းထန်ဆုံး ပဋိပက္ခ ဖြစ်သည်။
သေဆုံးဒဏ်ရာရမှုများ - ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှစ၍ ပဋိပက္ခကြောင့် သေဆုံးသူ အရေအတွက်သည် ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်သွားပြီ ဖြစ်ပြီး၊ အာရှတွင် လက်ရှိဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခများအနက် လူအသေအပျောက် အများဆုံး ပဋိပက္ခအဖြစ် ရပ်တည်နေသည်။
နိုင်ငံတော်က ကျူးလွန်သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများနှင့် အန္တရာယ် ညွှန်းကိန်းများ
Early Warning Project (အမေရိကန် ဟိုလိုကော့စ် အမှတ်တရပြတိုက်) ၏ အချက်အလက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ အန္တရာယ် ကမ္ဘာ့အဆင့် ၁ တွင် ရပ်တည်နေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အောက်ပါ အုပ်စု သုံးစုတွင် ဖော်ပြထားသူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်နေသည့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တခုတည်းသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
၁။ အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် နိုင်ငံရေး အတိုက်အခံများနှင့် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ
၂။ နယ်စပ်ပြည်နယ်များရှိ တိုင်းရင်းသား လူနည်းစု ပြည်သူများ
၃။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ကျန်ရှိနေသော ရိုဟင်ဂျာများ
ACLED ၏ အချက်အလက်များအရ အရပ်သားများကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်မှုနှင့် သေဆုံးမှုများ၏ ၇၁% သည် စစ်ကောင်စီ၏ တပ်များ (တပ်မတော်) က တိုက်ရိုက်ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နေရပ်စွန့်ခွာရမှုနှင့် အာဟာရမဖူလုံမှု
ပြည်တွင်းစစ်ဘေးဒုက္ခသည်များ - ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) နှင့် UN OCHA တို့၏ အချက်အလက်များအရ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ဆင်ရေးများ၊ နေအိမ်မီးရှို့ဖျက်ဆီးမှုများနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာရသူ ၃.၈ သန်း ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
အာဟာရ မဖူလုံမှု - လူဦးရေ ၁၅ သန်းကျော် (မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ သုံးပုံတပုံခန့်) သည် ပြင်းထန်သော အာဟာရ မဖူလုံမှုကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။
၃။ တရားမဝင် စီးပွားရေး၊ ဖြတ်ကျော်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် ဘဏ္ဍာရေး အန္တရာယ်များ
တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး အဖွဲ့အစည်းများ ပြိုလဲသွားခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ နယ်မြေအမြောက်အမြားသည် တရားမဝင် ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများနှင့် စစ်ကောင်စီနှင့် နီးစပ်သော ရာဇဝတ်ဂိုဏ်းများအတွက် ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲသော နယ်မြေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
| တရားမဝင် စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး အန္တရာယ်ဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်းများ | |
|---|---|
| Global Organized Crime Index | ကမ္ဘာ့အဆင့် ၁ (ဒုစရိုက်မှု အများဆုံး) |
| ဘိန်း/ဘိန်းဖြူ ထုတ်လုပ်မှု (UNODC) | ကမ္ဘာ့အဆင့် ၁ | စိတ်ကြွဆေးပြားနှင့် ကျားဖြန့်လုပ်ငန်း | ကမ္ဘာ့ဗဟိုချက် (ကမ္ဘောဒီးယားနှင့် ပူးတွဲ) |
| ဘဏ္ဍာရေး အန္တရာယ် (Basel AML Index) | ကမ္ဘာ့အန္တရာယ် အရှိဆုံး အဆင့် ၁ |
Global Organized Crime Index (ကမ္ဘာ့ ဒုစရိုက်မှုဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်း) - မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၃ နိုင်ငံအနက် ဒုစရိုက်မှု အများဆုံး အဆင့် ၁ ၌ ရပ်တည်နေသည်။ စစ်အုပ်စု ခေါင်းဆောင်ပိုင်းနှင့် စစ်တပ်လက်အောက်ခံ နယ်ခြားစောင့်တပ်များ (BGF) သည် အဆိုပါ ဒုစရိုက်ဂိုဏ်းများတွင် တိုက်ရိုက်ပါဝင်ခြင်း၊ ကူညီပေးခြင်းနှင့် အကျိုးအမြတ်ရယူခြင်းများ ပြုလုပ်နေကြောင်း အစီရင်ခံစာက ထောက်ပြထားသည်။
UNODC မူးယစ်ဆေးဝါး ဆန်းစစ်ချက် - မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ကျော်လွန်၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘိန်းနှင့် ဘိန်းဖြူ အများဆုံး ထုတ်လုပ်သည့် နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည့်အပြင်၊ စိတ်ကြွဆေးပြား (Methamphetamine) အများဆုံး ထုတ်လုပ်ရာ ဗဟိုချက်လည်း ဖြစ်နေသည်။
ကျားဖြန့် (Cyber-Scam) လုပ်ငန်း - ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ရှိ ရွှေကုက္ကို၊ KK Park စသည့် ကျားဖြန့်စင်တာများ သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနှင့်အတူ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အွန်လိုင်း ငွေလိမ်ဂိုဏ်းများ၏ အဓိက ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Basel Anti-Money Laundering (AML) Index - မြန်မာနိုင်ငံသည် အီရန်၊ မြောက်ကိုရီးယားတို့နှင့်အတူ FATF ၏ စာရင်းမည်း (Blacklist) သွင်းခြင်းခံထားရပြီး ငွေကြေးခဝါချမှု အန္တရာယ် အရှိဆုံး တိုင်းပြည် အဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်နေသည်။
၄။ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ စီမံအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ
ရက် ၁၀၀ သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေး ပုံမှန်လည်ပတ်နေသယောင် ပြသရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စစ်အုပ်စု၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုထက် စစ်တပ်၏ စီးပွားရေး အဖွဲ့အစည်း အဖြစ်သာ အဓိက လည်ပတ်နေသည်။
| ညွှန်းကိန်း / တိုင်းတာချက် | အဖွဲ့အစည်း | မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာ့အဆင့် | ဒေသတွင်း အခြေအနေ / အကြောင်းအရာ |
|---|---|---|---|
| တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး ညွှန်းကိန်း | World Justice Project (WJP) | ၁၄၂ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၁၃၈ | အုပ်ချုပ်သူများ၏ အာဏာကို ထိန်းကျောင်းမှုနှင့် အခြေခံရပိုင်ခွင့်များ ထိုးဆင်းသွားခြင်း |
| အကျင့်ပျက်ခြစားမှု ညွှန်းကိန်း (CPI) | Transparency International | နိုင်ငံ ၁၈၀ တွင် အဆင့် ၁၆၉ | အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု အများဆုံး (အဆင့် ၁) |
| အုပ်ချုပ်ရေး အသွင်ကူးပြောင်းမှု ညွှန်းကိန်း (BTI) | Bertelsmann Stiftung | ၁၃၇ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၁၃၄ | အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံ လုံးဝပြိုလဲသွားသည့် အုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်ခြင်း |
၅။ မက်ခရိုစီးပွားရေး ကျဆင်းမှု၊ လုပ်သားစျေးကွက် ပျက်စီးမှုနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှု
ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ Myanmar Economic Monitor အစီရင်ခံစာတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု၊ ကုန်သွယ်ရေး ကန့်သတ်ချက်များ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား လိုအပ်ချက်များနှင့် အခြားသော ထိခိုက်မှုများကြောင့် ရေရှည် စီးပွားရေး ဆုတ်ယုတ်ကျဆင်းနေကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။
| မက်ခရိုစီးပွားရေးနှင့် လုပ်သားစျေးကွက် ပျက်စီးမှုများ | |
|---|---|
| Real GDP | အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၁.၆ ဘီလီယံခန့် (၂၀၂၁ မတိုင်မီထက် ၁၀-၁၂% သို့ လျော့ကျ) |
| ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်း | တိုင်းပြည်၏ ၃၂.၁% (စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များနှင့်ထိခိုက်လွယ်အုပ်စုများတွင် ၅၀% အထက်) |
| အလုပ်အကိုင် ရရှိမှု | မြို့ပြ ပုံမှန်လုပ်ခလစာ ရရှိသူ ၈.၇ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျ |
| ငွေကြေးဖောင်းပွမှု | အမြင့်ဆုံး ၃၄% အထက်ရှိခဲ့ |
စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် (GDP) ကျဆင်းခြင်းနှင့် မက်ခရိုစီးပွားရေး ညွှန်းကိန်းများ
ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် (GDP) ပမာဏ - ဈေးကွက်ရှိ ဈေးနှုန်းနှင့် ယှဉ်ထိုးတွက်ချက်သည့် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် တန်ဖိုး (Nominal GDP) သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၁.၆ ဘီလီယံ ခန့်သာ ရှိတော့ပြီး ပကတိ ပြည်တွင်း ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (Real GDP) မှာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတိုင်မီ အခြေအနေများထက် သိသာစွာ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် ၁၈% ထိ ကနဦး ထိုးဆင်းသွားခဲ့ပြီးနောက် လက်ရှိ စီးပွားရေးမှာ အခြေခံအဆောက်အအုံ ထိခိုက်မှုများနှင့် ကုန်ကျစရိတ် မြင့်မားမှုများကြောင့် ဆက်လက် ရုန်းကန်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။
ဆင်းရဲမွဲတေမှု - အမျိုးသား ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းသည် ၃၂.၁% ထိ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ်တစုစာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့မှု၏ ရလာဒ်ကောင်းများကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ကျေးလက်ဒေသများ၊ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်စခန်းများနှင့် ပဋိပက္ခဇုန်များတွင်မူ ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှုန်းမှာ ၅၀% အထက် တွင် ရှိနေသည်။
လုပ်သားစျေးကွက် အခြေအနေ
မြို့ပြဒေသများရှိ ပုံမှန်လုပ်ခလစာရ လုပ်သားအင်အားသည် ပဋိပက္ခမဖြစ်မီ ကာလများထက် ၈.၇ ရာခိုင်နှုန်း ထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။
အတင်းအကျပ် ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေနှင့် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ပညာရှင်များနှင့် လူငယ်လုပ်သား အင်အားများသည် အိမ်နီးချင်း ထိုင်း၊ မလေးရှားနှင့် အခြားနိုင်ငံများသို့ စံချိန်တင် စွန့်ခွာထွက်ပြေးလျက်ရှိသည်။
၆။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစနစ် ပြိုလဲမှုနှင့် ရောဂါဘယ အကျပ်အတည်းများ
WHO နှင့် UN OCHA တို့၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆန်းစစ်ချက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အဆောက်အအုံသည် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဆက်လက် ပျက်စီးလျက်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေး အဆောက်အအုံများ ပစ်မှတ်ထားခံရမှု - ကျန်းမာရေး အဆောက်အအုံများ၏ ၄၀% ကျော်သည် ပဋိပက္ခဇုန်များအတွင်း ရောက်ရှိနေခြင်း သို့မဟုတ် အရင်းအမြစ် နည်းပါး၍ လည်ပတ်ရန် အခက်အခဲရှိနေခြင်းတို့ကြောင့် ပြည်သူများ အခြေခံ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု မရရှိနိုင်ဘဲ ဖြစ်နေသည်။
ကူးစက်ရောဂါများ ပြန်လည်ဆိုးရွားလာမှု
ငှက်ဖျားရောဂါ - ခြင်နှိမ်နင်းရေးနှင့် ဆေးဝါးဖြန့်ဖြူးရေး ကွန်ရက်များ ပြိုလဲသွားခြင်းကြောင့် ငှက်ဖျားဖြစ်ပွားမှု ၇ ဆခန့် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
တီဘီနှင့် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ - တီဘီရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေး အစီအစဉ်များနှင့် HIV ဆေးဝါးပေးဝေမှု ကွန်ရက်များ အဟန့်အတားဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ကလေးငယ်များ ကာကွယ်ဆေး မရရှိမှု - အသက် ၅ နှစ်အောက် ကလေးငယ် ၁.၅ သန်းကျော်သည် သာမန် ကာကွယ်ဆေးများ ထိုးနှံခြင်း မခံခဲ့ရသောကြောင့် ကာကွယ်ဆေးဖြင့် ကာကွယ်နိုင်သော ရောဂါဆိုးများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် အန္တရာယ် ကြုံတွေ့နေရသည်။
လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီ လိုအပ်ချက် - ပြည်သူ ၉.၃ သန်းသည် အရေးပေါ် ကျန်းမာရေး အကူအညီများ လိုအပ်နေသော်လည်း နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများသည် ဘဏ္ဍာရေး အခက်အခဲများကြောင့် လိုအပ်သူများ၏ အစိတ်ပိုင်း အနည်းငယ် (လူ ၂ သန်းခန့်) ကိုသာ ကူညီပေးနိုင်ခဲ့သည်။
၇။ လူသားအရင်းအမြစ်နှင့် ပညာရေးအဆောက်အအုံများ ပြုန်းတီးမှု
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးသွားခြင်းသည် တိုင်းပြည် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး အတွက် ရေရှည် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်လာသည်။
| ပညာရေးနှင့် လူသားအရင်းအမြစ် ညွှန်းကိန်းများ | |
|---|---|
| ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (QS Asia Ranking) | အာရှအဆင့် #၇၁၁–၇၂၀ | ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (Webometrics) | ကမ္ဘာ့အဆင့် ~#၆,၀၇၃ |
| Global Knowledge Index (UNDP) | ၁၄၁ နိုင်ငံအနက် ၁၂၃ နိုင်ငံ | ပျှမ်းမျှ ကျောင်းတက်ခဲ့သည့်နှစ် | ၅.၁ နှစ် (အသက် ၂၅ နှစ်အထက်) |
အဆင့်မြင့်ပညာရေး ဆုတ်ယုတ်မှု
၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းက အရှေ့တောင်အာရှတွင် ထိပ်တန်း တက္ကသိုလ်တခု ဖြစ်ခဲ့သော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်များ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွင် ဆက်လက် ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။
QS Asia University Rankings - အာရှတိုက်တွင် အဆင့် #၇၁၁–၇၂၀ (အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဆင့် ၁၂၄) သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ ထိပ်တန်း တက္ကသိုလ် ၁,၀၀၀ စာရင်းတွင် မပါဝင်နိုင်တော့ပေ။
Times Higher Education (THE) - သုတေသန ရလဒ်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ မရှိတော့သဖြင့် အဆင့်အတန်း မသတ်မှတ်နိုင်သော အခြေအနေ ၌သာ ရှိတော့သည်။
ဆရာ/ဆရာမများ စွန့်ခွာမှု - စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှု (CDM) ကြောင့် ဝါရင့် ပါမောက္ခများ၊ သုတေသီများနှင့် ကျောင်းသားများ စွန့်ခွာသွားခဲ့သဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အပါအဝင် ရာထူးနေရာ အများစုတွင် ဆရာ၊ ဆရာမ မလုံလောက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
အခြေခံပညာရေးနှင့် ဗဟုသုတဆိုင်ရာ ညွှန်းကိန်းများ
Global Knowledge Index - မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၄၁ နိုင်ငံအနက် အဆင့် ၁၂၃ ၌ ရပ်တည်နေသည်။
Human Development Index (HDI - ပညာရေး) - မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၃ နိုင်ငံအနက် အဆင့် ၁၄၄ ၌ ရှိသည်။
ကျောင်းပြင်ပ ရောက်ရှိနေသော ကလေးငယ်များ - လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ စာသင်ကျောင်းများ ဖျက်ဆီးခံရမှုများနှင့် စာသင်ကျောင်း သပိတ်မှောက်မှုများကြောင့် ကလေးငယ် ၄.၅ သန်းကျော် မှာ ပညာသင်ခွင့် ဆုံးရှုံးနေရသည်။ အသက် ၂၅ နှစ်အထက် လူကြီးများ၏ ပျှမ်းမျှ ကျောင်းတက်ခဲ့သည့်ကာလမှာ ၅.၁ နှစ်ခန့်သာ ရှိသည်။
၈။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ထိခိုက်လွယ်မှုနှင့် နိုင်ငံတော် ချိနဲ့အားနည်းမှု
မြန်မာနိုင်ငံသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကို ပြင်းထန်စွာ ခံရလေ့ရှိပြီး ၎င်းကို တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်လည်း မရှိသလောက် ဖြစ်နေသည်။
INFORM Risk Index - မြန်မာနိုင်ငံသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ (မုန်တိုင်း၊ ငလျင်၊ ရေကြီးမှု) ကြုံတွေ့ရနိုင်ခြေ မြင့်မားသော်လည်း တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း မရှိသဖြင့် ၁၉၁ နိုင်ငံအနက် အဆင့် ၁၁ (အလွန် အန္တရာယ်များသည့် အုပ်စု) တွင် ပါဝင်နေသည်။
Fragile States Index (Fund for Peace) - မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၉ နိုင်ငံအနက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်ခြေ အရှိဆုံး နိုင်ငံအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အဆင့် ၁ ၌ ရှိနေသည်။
၉။ နိဂုံးနှင့် သုံးသပ်ချက်
စစ်အုပ်စု သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် ၁၀၀ စိန်ခေါ်မှု သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသွားခြင်းသည် နိုင်ငံရေး ခေါင်းစဉ် ပြောင်းလဲရုံဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြိုလဲနေမှုများကို အဖတ်ဆယ်၍ မရနိုင်ကြောင်း အတည်ပြုပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ မိမိကိုယ်ကို သမတအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် ဟန်ပြရွေးကောက်ပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် စီးပွားရေး တည်ငြိမ်လာစေရန်၊ ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် ပဋိပက္ခများကို လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် မည်သို့မျှ အထောက်အကူ မပြုနိုင်ခဲ့ပါ။
ကျမ်းကိုးစာရင်း
Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED). (2025/2026). Conflict Intensity Index & Global Fatalities Report.
Bertelsmann Stiftung. (2024/2025). BTI Transformation Index: Governance Assessment on Myanmar.
Early Warning Project. (2024/2025). Statistical Risk Assessment for Mass Atrocities. United States Holocaust Memorial Museum.
Financial Action Task Force (FATF). (2024/2025). High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action (Blacklist).
Global Initiative Against Transnational Organised Crime. (2023/2025). Global Organised Crime Index: Country Report Myanmar.
International Labour Organisation (ILO). (2024/2025). Employment and Labour Market Breakdown in Myanmar.
QS Quacquarelli Symonds. (2025/2026). QS University Rankings: Asia & Southeast Asia.
Transparency International. (2024/2025). Corruption Perceptions Index (CPI).
United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2024/2025). Southeast Asia Opium Survey & Synthetic Drugs in East and Southeast Asia.
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (UN OCHA). (2025/2026). Myanmar Humanitarian Needs and Response Plan (HNRP).
World Bank Group. (2024–2026). Myanmar Economic Monitor (MEM) & Subnational Surveys.
World Health Organization (WHO). (2025/2026). Public Health Situation Analysis (PHSA): Myanmar Crisis Response.
World Justice Project (WJP). (2024/2025). Rule of Law Index: Myanmar Profile.
