မြန်မာ့အရေး ပတ္တရားအစည်းအဝေး — ဘုံသဘောတူညီချက် ငါးရပ်ကို အသက်သွင်းခြင်းလား၊ စစ်အုပ်စုကို အသက်ရှူပေါက်ပေးခြင်းလား
ဤဆောင်းပါးသည် အာဆီယံကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာစစ်အုပ်စုတို့အကြား မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပတ္တရားအလွတ်သဘောအစည်းအဝေးကို ဝေဖန်ဆန်းစစ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအစည်းအဝေးအား အာဆီယံ၏ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတရပ်အဖြစ် ပုံဖော်ထားသော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်နှင့် စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားများ၊ စစ်အုပ်စု၏ နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှု ရရှိရေးကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစီမံချက်ဟောင်းများ ရေရှည်တည်တံ့ရေး အစရှိသည့် ဆုံစည်းနေသော ကိုယ်ကျိုးစီးပွားများကိုသာ အဓိကအကျိုးပြုနေကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။ စစ်အုပ်စုအနေဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို လျှော့ချခြင်းမရှိ၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးခြင်းမရှိဘဲ၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) အား တန်းတူရည်တူ ထည့်သွင်းဆွေးနွေးခြင်းမပြုဘဲ ထိတွေ့ဆက်ဆံနေခြင်းသည် အာဆီယံ၏ စုပေါင်းရပ်တည်ချက်ကို ထိခိုက်စေသည်ဟု စာရေးသူက သတိပေးထားသည်။ အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ဤကဲ့သို့ ခွဲထုတ်ဆက်ဆံသည့် သံတမန်ရေးနည်းလမ်းသည် ပဋိပက္ခကို ပြောင်းလဲစေနိုင်မည်မဟုတ်ဘဲ စစ်အုပ်စုအတွက် နိုင်ငံရေးအရ အသက်ရှူပေါက်ရစေမည့် နည်းဗျူဟာမြောက် အခွင့်အလမ်းတခုကိုသာ ဖန်တီးပေးရာရောက်ကြောင်း ကောက်ချက်ချထားသည်။
အာဆီယံ၏ မြန်မာနိုင်ငံအရေး ဆောင်ရွက်မှုသည် ပြည်တွင်းရေးစွက်ဖက်မှု မဟုတ် - မြန်မာ့အရေးအား ကုလသမဂ္ဂနှင့် အာဆီယံ ပဋိညာဉ်စာချုပ်များပါ နိုင်ငံတကာဥပဒေများအရ ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်း
ဤဆောင်းပါးသည် အာဆီယံနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ မြန်မာ့အရေး ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုများသည် စစ်အုပ်စုက စွပ်စွဲသကဲ့သို့ "ပြည်တွင်းရေး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း" မဟုတ်ကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည်။ အာဆီယံပဋိညာဉ်သည် ပြည်တွင်းရေး ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရေးမူနှင့် ဒေသတွင်း စုပေါင်းတာဝန်ယူမှုတို့ကို ဟန်ချက်ညီညီ ပြဌာန်းထားကြောင်း စာရေးသူက ထောက်ပြထားသည်။ အထူးသဖြင့် စစ်အုပ်စုကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် ဘုံသဘောတူညီချက် ငါးချက်တွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အပါအဝင် သက်ဆိုင်သူအားလုံးနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ့ပဋိပက္ခကြောင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဒုက္ခသည်ပြဿနာ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှု ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ဤအရေးသည် ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်လာသည့် ပြဿနာ ဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ကြားဝင်စေ့စပ်ရန် လုံလောက်သော တရားဝင်မှုကို ဖြစ်စေသည်ဟု စာရေးသူက သုံးသပ်ထားသည်။
နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဒြပ်ဆွဲအား - ဝင်ရိုးစုံကမ္ဘာတွင် နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ရှာဖွေခြင်း
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာစည်းမျဉ်းစနစ်သည် နိုင်ငံရေးစနစ်အမျိုးမျိုးနှင့် အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားများကြောင့် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံအမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာသည့် (multipolar) ကမ္ဘာဆီသို့ ကူးပြောင်းနေပြီဖြစ်သည်။
ဆောင်းပါးရှင် Edward Johns ကမူ ဤဖြစ်ရပ်သည် စနစ်တခုလုံး ပြိုလဲပျက်စီးခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတို့ ဒွန်တွဲနေသည့် အကူးအပြောင်းကာလ တခုသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ဤအကူးအပြောင်းကို ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် Johns က "နိုင်ငံရေးဆွဲအား" (political gravity) ဟူသော အယူအဆကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဘုံတာဝန်ယူမှုတို့ကို ဟန်ချက်ညီစေသကဲ့သို့၊ အင်အားပြိုင်ဆိုင်မှုများမှတဆင့် ပဋိပက္ခများ မဖြစ်ပွားစေရန် တားဆီးပေးသည့် ဘုံစံနှုန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှုများ လိုအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ကမ္ဘာ့တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုနှင့် မတူကွဲပြားမှုတို့အကြား မျှခြေတခု လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၁ ရာစု၏ စိန်ခေါ်မှု အမှန်မှာ အင်အားကြီးနိုင်ငံ အမြောက်အမြားရှိနေသည့် ဤကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းကို တာဝန်ယူမှုရှိရှိ ထိန်းကျောင်းနိုင်မည့် "နိုင်ငံရေးဆွဲအား" တရပ်ကို စုပေါင်းတည်ဆောက်ရန်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆောင်းပါးရှင်က တင်ပြထားသည်။
သူခိုးကို ဘဏ္ဍာစိုးခန့်ခြင်း
ဆိုက်ဘာငွေလိမ်လည်မှုစခန်းများကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန် မြန်မာစစ်အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် အမေရိကန်အစိုးရ၏ ကြံစည်မှုသည် အန္တရာယ်ရှိသော သမိုင်းအမှားတခုကို ထပ်မံကျူးလွန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ဝါရှင်တန်သည် ဘိန်းထုတ်လုပ်မှု တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် စစ်အစိုးရနှင့် လက်တွဲခဲ့သော်လည်း၊ စစ်တပ်က ငွေကြေးသန်းပေါင်းများစွာကို ကိုယ်ကျိုးအတွက် အသုံးချကာ နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံများကို နှိမ်နင်းခဲ့သည့် အပြင်၊ မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းများ ကို ဆက်လက်ထွန်းကားစေပြီး ဘိန်းဘုရင်များကို တရားဝင်မှုပေးခဲ့သည်။ စစ်အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း ငွေလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများမှ ရရှိသော ဝင်ငွေအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသည်။ ၎င်းတို့နှင့် ပူးပေါင်းခြင်းသည် ရာဇဝတ်ကောင်များအား သူတို့နှင့် မထိုက်တန်သော နိုင်ငံတကာတရားဝင်မှုကို ပေးအပ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်အခွန်ထမ်း ပြည်သူများ၏ ဥစ္စာဓနကို ခိုးယူနေသည့် သူခိုး၏ လက်သို့ ဒါးရိုးကမ်းရာ ရောက်နေပါသည်။
အမည်ခံ အချုပ်အခြာအာဏာ - လက်တွေ့နိုင်ငံရေးနှင့် အာဏာတည်မြဲရေးဗျူဟာများက နိုင်ငံတော်ဖြစ်တည်မှုကို ဖျက်ဆီးနေပုံ
“အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်သူသာပိုင်သည်” ဆိုသည့် အခြေခံမူသည် ၁၉၄၇ ပင်လုံစိတ်ဓာတ်၊ ၁၉၄၈ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးအယူအဆနှင့် ခေတ်သစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်များ၏ အခြေခံတန်ဖိုး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာသည် နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် အစိုးရအဖွဲ့တခု၏ အာဏာသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူများ၏ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့်၊ နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခွင့်နှင့် အုပ်ချုပ်သူများအား အာဏာအပ်နှင်းနိုင်သည့် အခွင့်အရေးတို့ကို အခြေခံထားသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ်အပျက်များနှင့် မကြာမီက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ရွေးကောက်ပွဲများသည် တရားမျှတမှုမရှိကြောင်း ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပမှ ဝေဖန်မှုများကြားတွင် မင်းအောင်လှိုင်၏ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသည့် အင်အားကြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်သည့် ခရီးစဉ်များသည် နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် နိုင်ငံရေး တရားဝင်မှုတို့ကို ရှာဖွေသည့် လှုပ်ရှားမှုတရပ်သာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
စစ်ဗိုလ်ချုပ်များကို ပံ့ပိုးခြင်း - မြန်မာ့အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများက စစ်အာဏာရှင်စနစ် သက်ဆိုးရှည်အောင် မည်သို့ ကူညီနေသနည်း
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အုပ်စု ရှင်သန်နေရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ ပြည်သူလူထုက ၎င်းတို့အား တရားဝင်မှု ပေးခြင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများက စီးပွားရေးအရ အသက်ဆက်ပေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအရ လိုက်လျောမှုများကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။ မီးရှို့ခံရသော ရွာတိုင်း၊ ဗုံးကြဲခံရသော ကျောင်းတိုင်းနှင့် သတ်ဖြတ်ခံရသော အရပ်သားတိုင်းသည် စစ်အုပ်စု၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု ရလဒ်များသာ မဟုတ်၊ စစ်အုပ်စုနှင့် ဆက်လက်၍ စီးပွားရေး ဆောင်ရွက်နေကြသည့် အစိုးရများနှင့် ကုမ္ပဏီများ၏ ပံ့ပိုးမှုကြောင့်လည်း ပါဝင်သည်။