ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များ နေရပ်ပြန်ပို့ရေးနှင့် မလေးရှား၏ စံလွဲ သံတမန်ရေးရာ ခြေလှမ်း
ရွေးကောက်ပွဲနီးချိန် မလေးရှားက စစ်ကောင်စီနှင့် ရိုဟင်ဂျာ ၂ သိန်းခန့် ပြန်ပို့ရေး တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှုသည် လူသားချင်းစာနာမှုရပ်တည်ချက်မှ သွေဖည်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံခြင်းက စစ်အုပ်စုကို တရားဝင်မှုပေးရာရောက်ပြီး အာဆီယံဘုံသဘောတူညီချက်ကို ပျက်ပြားစေသည်။ အန္တရာယ်ရှိသည့် စစ်နယ်မြေတွင်းသို့ နေရပ်ပြန်ပို့ခြင်းသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဒုက္ခသည်ပြန်မပို့ရေးဥပဒေ (non-refoulement) ကို ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ချိုးဖောက်ကာ မလေးရှား၏ နိုင်ငံတကာဂုဏ်သိက္ခာကိုလည်း ထိခိုက်စေပါသည်။
ကပ္ပလီကမ်းရိုးတန်းမှ အားပြိုင်မှု
ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံတွင် မဟာမိတ်အဖြစ် ရပ်တည်ပြနေကြသော်လည်း ထားဝယ်ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်း၌ ရုရှား၏ ခြေကုပ်ယူရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် တရုတ်နှင့် ရုရှား အကြား မဟာဗျူဟာမြောက် အားပြိုင်မှုကို ပေါ်ပေါက်စေသည်။ တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ဟန်ချက်ညှိရန် နေပြည်တော်ရှိ စစ်အုပ်စုက ရုရှားကို အားကိုးလာသော်လည်း၊ တရုတ်နိုင်ငံက ကုန်သွယ်ရေးဖိအားပေးမှု၊ စီးပွားရေးအရ တိတ်တဆိတ် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် အရင်းအနှီးအသာစီးရယူမှုများဖြင့် မော်စကို၏ ရေကြောင်းစင်္ကြံချဲ့ထွင်မှုကို တန်ပြန်ဟန့်တားနိုင်ခြေရှိသည်။
ကုလသမဂ္ဂတွင် မင်းအောင်လှိုင်၏ ကိုယ်စားလှယ်အား နေရာပေးနိုင်ခြေ ရှိ-မရှိ သုံးသပ်ခြင်း
မင်းအောင်လှိုင်သည် သူဦးဆောင်နေသည့် စစ်အုပ်စုကို အမည်ခံ အရပ်သားအစိုးရ အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ မိမိကိုယ် မိမိ သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကုလသမဂ္ဂတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်စားလှယ်ကို ခန့်အပ်နိုင်ရန် သံတမန်ရေးအရ ထိုးစစ်ဆင်လျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့၏ နေရာကို စစ်အုပ်စု၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က မရနိုင်ဘဲ သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်း ဦးဆောင်သော လက်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကသာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အခွင့်အလမ်း သာလွန်နေသည်။ ဤအရေးကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ကော်မတီဝင် နိုင်ငံအချို့အပေါ်တွင် တရုတ်နှင့် ရုရှားတို့၏ ဩဇာသက်ရောက်နိုင်ခြေ ရှိသည်ဟု ယူဆသူများလည်း ရှိနေသည်။ သို့သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ "နည်းဥပဒေ ၂၉" ၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဆိုင်ရာ အကာအကွယ်ပေးမှုများနှင့် ကော်မတီဝင် အင်အားကြီး သုံးနိုင်ငံ၏ လက်တွေ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေး ဂုဏ်သိက္ခာအကြား ချိန်ခွင်လျှာ ညှိနိုင်ခြေ ရှိနေမှုကြောင့် လက်ရှိ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဖက်တွင် အားသာချက်များ ရှိနေသည်။
ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်မှ တံလျှပ်
နေပြည်တော်မှ စစ်အုပ်စုသည် ရပ်တန့်နေသော ထားဝယ်အထူးစီးပွားရေးဇုန်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ရုရှားထံ မျက်နှာမူခဲ့ပြီး အရေးပါသော စွမ်းအင်နှင့် ရေကြောင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ရရှိရေးအတွက် အစုရှယ်ယာအများစုကို လွှဲပြောင်းပေးရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်ရှိ ဤရည်မှန်းချက်ကြီးမားသော စီမံကိန်းသည် ပြည်တွင်းလက်နက်ကိုင် ခုခံမှုများ၊ နိုင်ငံတကာ ဘဏ္ဍာရေးကန့်သတ်ချက်များနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ ချို့တဲ့မှုများ စသည့် ကြီးမားသော အတားအဆီးများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
စွမ်းအင်မှီခိုမှုနှင့် နယ်စပ်ပြဿနာများကြားက ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မဟာဗျူဟာအကျပ်အတည်း
စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး တော်လှန်ရေးအင်အားစုများထံ စီးဝင်နေသည့် နယ်စပ်ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများကို ဖြတ်တောက်ရန် မြန်မာစစ်တပ်က ဘန်ကောက်အပေါ် ဖိအားများ တိုးမြှင့်လာသည်နှင့်အမျှ ထိုင်းနိုင်ငံသည် အန္တရာယ်ကြီးမားသော မဟာဗျူဟာမြောက် အကျပ်အတည်းတခုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ကမ်းလွန်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ရယူသုံးစွဲမှု၊ ထိုင်ဘတ်ငွေ ဘီလီယံနှင့်ချီသော နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးတို့နှင့်အတူ နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများကို ချိန်ညှိကိုင်တွယ်ရာတွင် ထိုင်းအစိုးရအနေဖြင့် စစ်ကောင်စီ၏ တောင်းဆိုချက်များနှင့် နယ်မြေစိုးမိုးထားသော အစိုးရမဟုတ်သည့် နယ်စပ်အင်အားစုများ၏ မြေပြင်ပကတိအခြေအနေကြား သတိကြီးစွာ လျှောက်လှမ်းရမည် ဖြစ်သည်။
သခင်အသစ်ထံ ခိုလှုံခြင်း
စစ်တပ်ထိန်းချုပ်သော အရပ်သားအစိုးရအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နေပြည်တော်သည် ရုရှားထံမှ စွမ်းအင်နှင့် သံတမန်ရေး ထောက်တိုင်များ ရယူရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအပြီး တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် မယုံသင်္ကာဖြစ်မှုကြောင့် ရုရှားအား အစားထိုးပြီး အင်အားချိန်ခွင်လျှာညှိရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း၊ ထားဝယ်အထူးစီးပွားရေးဇုန်တွင် အစုရှယ်ယာအများစု ပေးအပ်ရမည့် အခြေအနေသည် စစ်အုပ်စု၏ ကာလတို ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို အန္တရာယ်တွင်းသို့ တွန်းပို့နေသည်။
မြန်မာ့အရေးနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မဟာဗျူဟာမြောက် ကစားကွက်များ
ဤဆောင်းပါးတွင် တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေး၏ သမိုင်းဝင်မဟာဗျူဟာမြောက် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုများ၊ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှု အပြီး စစ်ကောင်စီအပေါ် ထားရှိသည့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ သံတမန်ရေးရာ ချဉ်းကပ်မှုနှင့် တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် နွေဦးတော်လှန်ရေးကို ရေရှည်ထောက်ခံအားပေးပါက ရရှိလာနိုင်သည့် ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် ပထဝီစီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျိုးအမြတ်များကို နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး သီအိုရီများ၏ ရှုထောင့်မှ သုံးသပ်တင်ပြထားသည်။
တရားဝင်မှု၏ မာယာ
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သော စစ်အုပ်စုသည် သံတမန်ရေးအရ အထီးကျန်သွားပြီဟု အများက ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း မင်းအောင်လှိုင်သည် ရုရှား၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနှင့် ထိုင်းတို့တွင် ကြိုဆိုဧည့်ခံမှုများ ရရှိခဲ့ခြင်း၊ SCO၊ BIMSTEC နှင့် Eurasian Charter ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပါဝင်လာခြင်းတို့ဖြင့် သံတမန်ရေး ခြေလှမ်းသစ်များလှမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းများကြောင့် ကုလသမဂ္ဂရှိ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်နေရာကို ပြန်လည်ရရှိရန် မင်းအောင်လှိုင်က မျှော်လင့်နေသော်လည်း၊ ကုလသမဂ္ဂ သံတမန် ခန့်အပ်ရေး ကော်မတီ၏ သမိုင်းဝင် စံနမူနာများ၊ အာဆီယံ၏ ကွဲပြားသော ရပ်တည်ချက်နှင့် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ လက်တွေ့နိုင်ငံရေး အခြေအနေများအရ စစ်ကောင်စီ၏ သံတမန်ရေး ကစားကွက်များသည် ကုလသမဂ္ဂတွင် အောင်မြင်နိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း ဤဆောင်းပါးတွင် သုံးသပ်ထားပါသည်။
နေပြည်တော်၌ ချောင်ပိတ်မိနေသည့် မင်းအောင်လှိုင်
မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာသိမ်းပြီး ငါးနှစ်အကြာ၌ ဟန်ပြရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပ၍ သမ္မတအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ တရားဝင်မှု ရရှိရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ အာဆီယံ၏ ပြတ်သားသော သံတမန်ရေးရာ ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ကျရှုံးခဲ့ရသည်။ အာဆီယံ၏ အထူးသံတမန်ကို ငြင်းပယ်ပြီး ရန်လိုသော ခြိမ်းခြောက်မှုများ ပြုလုပ်လာခြင်းသည် အင်အားရှိကြောင်း ပြသခြင်းမဟုတ်ဘဲ စစ်ကောင်စီ၏ အကျပ်ရိုက်မှုနှင့် သံတမန်ရေးအရ အထီးကျန်ဖြစ်လာမှုကိုသာ မီးမောင်းထိုးပြနေပါသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားသက်သက်အခြေပြုမူဝါဒနှင့်မြန်မာတော်လှန်ရေးအပေါ် မှားယွင်းသော မဟာဗျူဟာတွက်ချက်မှုအားသုံးသပ်ခြင်း
ဤဆောင်းပါးသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားသက်သက်အခြေပြု မူဝါဒကို သုံးသပ်ထားပြီး၊ စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် မဟာဗျူဟာမြောက် မှားယွင်းသော တွက်ချက်မှုတခုဖြစ်ကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။ မြန်မာ့ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၏ နယ်မြေစိုးမိုးမှု၊ စစ်တပ်၏ နယ်စပ်ထိန်းချုပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးမှုနှင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးပြိုလဲမှုတို့ကို လျစ်လျူရှုခြင်းဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံသည် ၎င်း၏ နိုင်ငံတကာပုံရိပ်၊ ရေရှည်လုံခြုံရေးနှင့် အနာဂတ် မြန်မာပြည်သူများနှင့် ဆက်ဆံရေးတို့ကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်ဟုလည်း သုံးသပ်ထားပါသည်။
ရက် ၁၀၀ စိန်ခေါ်မှု နောက်ကွယ်မှ တံလျှပ်များ
၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဟန်ပြရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် သမ္မတအဖြစ်ခံယူကာ ရက် ၁၀၀ အတွင်း တိုင်းပြည်တိုးတက်စေရန် ကြေညာခဲ့သော်လည်း တိုးတက်မှုမရှိဘဲ စနစ်တစ်ခုလုံး ဆက်လက်ယိုယွင်းနေဆဲဖြစ်သည်။ ဤစာတမ်းသည် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၏ အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိ ပဋိပက္ခ၊ စီးပွားရေးဆုတ်ယုတ်မှု၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူသားအရင်းအမြစ် ပြိုလဲမှုစသည့် အကျပ်အတည်းများကို ဘက်ပေါင်းစုံမှ လေ့လာဆန်းစစ်တင်ပြထားပါသည်။
ICRC ၏ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့ဆုံမှု
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) သည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသူ ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် နေပြည်တော်၌ သီးသန့်တွေ့ဆုံခဲ့ပါသည်။ ဤအစီရင်ခံစာသည် အဆိုပါဖြစ်စဉ်၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအသိုင်းအဝိုင်း၏ တုံ့ပြန်ချက်များနှင့် အဆက်ဆက်သော စစ်အစိုးရများ၏ ICRC နှင့် ဆက်ဆံရေး သမိုင်းစဉ်များကို ဆန်းစစ်ထားပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုများနှင့် နိုင်ငံတကာမိသားစုအတွက် မဟာဗျူဟာမြောက် မူဝါဒအကြံပြုချက်များကို တင်ပြထားပါသည်။
မညီမျှသော ပေးဆပ်မှုများနှင့် လွဲမှားနေသော ဦးစားပေးများ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ နွေဦးတော်လှန်ရေးသည် အရေးပါသော အတွင်းပိုင်း စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို တိုက်ဖျက်နေကြသည့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် အဖွဲ့အစည်းများ အချင်းချင်းအကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုများကြောင့် ပိုမို အကြပ်အတည်းတွေ့လာရသည်။ ဤသုံးသပ်ချက်သည် အတွင်းပိုင်း စိတ်ဝမ်းကွဲပြားမှုများနှင့် စစ်ကောင်စီ၏ သတင်းတု သတင်းမှားဖြန့်ဝေမှုများက တော်လှန်ရေး၏ မဟာဗျူဟာမြောက် အရှိန်အဟုန်ကို မည်သို့ ခြိမ်းခြောက်နေသည်ကို လေ့လာထားပြီး တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း ညီညွတ်သော ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးရန် အရေးတကြီး လိုအပ်နေကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြထားသည်။
မြန်မာ့အရေး ပတ္တရားအစည်းအဝေး — ဘုံသဘောတူညီချက် ငါးရပ်ကို အသက်သွင်းခြင်းလား၊ စစ်အုပ်စုကို အသက်ရှူပေါက်ပေးခြင်းလား
ဤဆောင်းပါးသည် အာဆီယံကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာစစ်အုပ်စုတို့အကြား မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပတ္တရားအလွတ်သဘောအစည်းအဝေးကို ဝေဖန်ဆန်းစစ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအစည်းအဝေးအား အာဆီယံ၏ ဘုံသဘောတူညီချက် ၅ ရပ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတရပ်အဖြစ် ပုံဖော်ထားသော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်နှင့် စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားများ၊ စစ်အုပ်စု၏ နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှု ရရှိရေးကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစီမံချက်ဟောင်းများ ရေရှည်တည်တံ့ရေး အစရှိသည့် ဆုံစည်းနေသော ကိုယ်ကျိုးစီးပွားများကိုသာ အဓိကအကျိုးပြုနေကြောင်း ထောက်ပြထားသည်။ စစ်အုပ်စုအနေဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို လျှော့ချခြင်းမရှိ၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးခြင်းမရှိဘဲ၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) အား တန်းတူရည်တူ ထည့်သွင်းဆွေးနွေးခြင်းမပြုဘဲ ထိတွေ့ဆက်ဆံနေခြင်းသည် အာဆီယံ၏ စုပေါင်းရပ်တည်ချက်ကို ထိခိုက်စေသည်ဟု စာရေးသူက သတိပေးထားသည်။ အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ဤကဲ့သို့ ခွဲထုတ်ဆက်ဆံသည့် သံတမန်ရေးနည်းလမ်းသည် ပဋိပက္ခကို ပြောင်းလဲစေနိုင်မည်မဟုတ်ဘဲ စစ်အုပ်စုအတွက် နိုင်ငံရေးအရ အသက်ရှူပေါက်ရစေမည့် နည်းဗျူဟာမြောက် အခွင့်အလမ်းတခုကိုသာ ဖန်တီးပေးရာရောက်ကြောင်း ကောက်ချက်ချထားသည်။
အာဆီယံ၏ မြန်မာနိုင်ငံအရေး ဆောင်ရွက်မှုသည် ပြည်တွင်းရေးစွက်ဖက်မှု မဟုတ် - မြန်မာ့အရေးအား ကုလသမဂ္ဂနှင့် အာဆီယံ ပဋိညာဉ်စာချုပ်များပါ နိုင်ငံတကာဥပဒေများအရ ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်း
ဤဆောင်းပါးသည် အာဆီယံနှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့၏ မြန်မာ့အရေး ကြားဝင်ဆောင်ရွက်မှုများသည် စစ်အုပ်စုက စွပ်စွဲသကဲ့သို့ "ပြည်တွင်းရေး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း" မဟုတ်ကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည်။ အာဆီယံပဋိညာဉ်သည် ပြည်တွင်းရေး ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရေးမူနှင့် ဒေသတွင်း စုပေါင်းတာဝန်ယူမှုတို့ကို ဟန်ချက်ညီညီ ပြဌာန်းထားကြောင်း စာရေးသူက ထောက်ပြထားသည်။ အထူးသဖြင့် စစ်အုပ်စုကိုယ်တိုင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် ဘုံသဘောတူညီချက် ငါးချက်တွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အပါအဝင် သက်ဆိုင်သူအားလုံးနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ့ပဋိပက္ခကြောင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဒုက္ခသည်ပြဿနာ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ဆိုက်ဘာလိမ်လည်မှု ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ဤအရေးသည် ဒေသတွင်းလုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်လာသည့် ပြဿနာ ဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ကြားဝင်စေ့စပ်ရန် လုံလောက်သော တရားဝင်မှုကို ဖြစ်စေသည်ဟု စာရေးသူက သုံးသပ်ထားသည်။
နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဒြပ်ဆွဲအား - ဝင်ရိုးစုံကမ္ဘာတွင် နိုင်ငံရေးစနစ်ကို ရှာဖွေခြင်း
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာစည်းမျဉ်းစနစ်သည် နိုင်ငံရေးစနစ်အမျိုးမျိုးနှင့် အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားများကြောင့် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံအမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာသည့် (multipolar) ကမ္ဘာဆီသို့ ကူးပြောင်းနေပြီဖြစ်သည်။
ဆောင်းပါးရှင် Edward Johns ကမူ ဤဖြစ်ရပ်သည် စနစ်တခုလုံး ပြိုလဲပျက်စီးခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတို့ ဒွန်တွဲနေသည့် အကူးအပြောင်းကာလ တခုသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ဤအကူးအပြောင်းကို ထိန်းကျောင်းနိုင်ရန်အတွက် Johns က "နိုင်ငံရေးဆွဲအား" (political gravity) ဟူသော အယူအဆကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် ဘုံတာဝန်ယူမှုတို့ကို ဟန်ချက်ညီစေသကဲ့သို့၊ အင်အားပြိုင်ဆိုင်မှုများမှတဆင့် ပဋိပက္ခများ မဖြစ်ပွားစေရန် တားဆီးပေးသည့် ဘုံစံနှုန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် အပြန်အလှန်ထိန်းကျောင်းမှုများ လိုအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ကမ္ဘာ့တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုနှင့် မတူကွဲပြားမှုတို့အကြား မျှခြေတခု လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၁ ရာစု၏ စိန်ခေါ်မှု အမှန်မှာ အင်အားကြီးနိုင်ငံ အမြောက်အမြားရှိနေသည့် ဤကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းကို တာဝန်ယူမှုရှိရှိ ထိန်းကျောင်းနိုင်မည့် "နိုင်ငံရေးဆွဲအား" တရပ်ကို စုပေါင်းတည်ဆောက်ရန်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆောင်းပါးရှင်က တင်ပြထားသည်။
သူခိုးကို ဘဏ္ဍာစိုးခန့်ခြင်း
ဆိုက်ဘာငွေလိမ်လည်မှုစခန်းများကို အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းရန် မြန်မာစစ်အုပ်စုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် အမေရိကန်အစိုးရ၏ ကြံစည်မှုသည် အန္တရာယ်ရှိသော သမိုင်းအမှားတခုကို ထပ်မံကျူးလွန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက ဝါရှင်တန်သည် ဘိန်းထုတ်လုပ်မှု တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် စစ်အစိုးရနှင့် လက်တွဲခဲ့သော်လည်း၊ စစ်တပ်က ငွေကြေးသန်းပေါင်းများစွာကို ကိုယ်ကျိုးအတွက် အသုံးချကာ နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံများကို နှိမ်နင်းခဲ့သည့် အပြင်၊ မူးယစ်ဆေးဝါးလုပ်ငန်းများ ကို ဆက်လက်ထွန်းကားစေပြီး ဘိန်းဘုရင်များကို တရားဝင်မှုပေးခဲ့သည်။ စစ်အုပ်စုသည် ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း ငွေလိမ်လည်မှုလုပ်ငန်းများမှ ရရှိသော ဝင်ငွေအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသည်။ ၎င်းတို့နှင့် ပူးပေါင်းခြင်းသည် ရာဇဝတ်ကောင်များအား သူတို့နှင့် မထိုက်တန်သော နိုင်ငံတကာတရားဝင်မှုကို ပေးအပ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်အခွန်ထမ်း ပြည်သူများ၏ ဥစ္စာဓနကို ခိုးယူနေသည့် သူခိုး၏ လက်သို့ ဒါးရိုးကမ်းရာ ရောက်နေပါသည်။
အမည်ခံ အချုပ်အခြာအာဏာ - လက်တွေ့နိုင်ငံရေးနှင့် အာဏာတည်မြဲရေးဗျူဟာများက နိုင်ငံတော်ဖြစ်တည်မှုကို ဖျက်ဆီးနေပုံ
“အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်သူသာပိုင်သည်” ဆိုသည့် အခြေခံမူသည် ၁၉၄၇ ပင်လုံစိတ်ဓာတ်၊ ၁၉၄၈ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးအယူအဆနှင့် ခေတ်သစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်များ၏ အခြေခံတန်ဖိုး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာသည် နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် အစိုးရအဖွဲ့တခု၏ အာဏာသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ပြည်သူများ၏ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့်၊ နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ခွင့်နှင့် အုပ်ချုပ်သူများအား အာဏာအပ်နှင်းနိုင်သည့် အခွင့်အရေးတို့ကို အခြေခံထားသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ်အပျက်များနှင့် မကြာမီက ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်တပ်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ရွေးကောက်ပွဲများသည် တရားမျှတမှုမရှိကြောင်း ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပမှ ဝေဖန်မှုများကြားတွင် မင်းအောင်လှိုင်၏ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသည့် အင်အားကြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်သည့် ခရီးစဉ်များသည် နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် နိုင်ငံရေး တရားဝင်မှုတို့ကို ရှာဖွေသည့် လှုပ်ရှားမှုတရပ်သာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
သမိုင်းကို ဖယ်ရှား၍ မရသောအခါ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် အာဏာရှင်များ၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာတခုမှာ လက်ရှိအာဏာကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် သမိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် သမိုင်းဆိုသည်မှာ အဆောက်အဦးတခု၊ ရုပ်တုတခု၊ အလံတခု သို့မဟုတ် ဆိုင်းဘုတ်တခုမျှ မဟုတ်ဘဲ လူထု၏ စုပေါင်းမှတ်ဉာဏ်၊ နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံနှင့် မျိုးဆက်များအကြား လက်ဆင့်ကမ်းလာသော အမှတ်တရများ၏ ပေါင်းစည်းမှုဖြစ်သည်။
စစ်ဗိုလ်ချုပ်များကို ပံ့ပိုးခြင်း - မြန်မာ့အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများက စစ်အာဏာရှင်စနစ် သက်ဆိုးရှည်အောင် မည်သို့ ကူညီနေသနည်း
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း စစ်အုပ်စု ရှင်သန်နေရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ ပြည်သူလူထုက ၎င်းတို့အား တရားဝင်မှု ပေးခြင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများက စီးပွားရေးအရ အသက်ဆက်ပေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးအရ လိုက်လျောမှုများကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။ မီးရှို့ခံရသော ရွာတိုင်း၊ ဗုံးကြဲခံရသော ကျောင်းတိုင်းနှင့် သတ်ဖြတ်ခံရသော အရပ်သားတိုင်းသည် စစ်အုပ်စု၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု ရလဒ်များသာ မဟုတ်၊ စစ်အုပ်စုနှင့် ဆက်လက်၍ စီးပွားရေး ဆောင်ရွက်နေကြသည့် အစိုးရများနှင့် ကုမ္ပဏီများ၏ ပံ့ပိုးမှုကြောင့်လည်း ပါဝင်သည်။